دستورالعمل ایمنی درمنزل

 

 

 

 

    

 

 

      

تهيه و تنظيم:دكتر ريحانه ابوالقاسمي

 

 

 

 

 

سرپرست اداره پيشگيري از حوادث :دكتر مشيانه حدادي

رئيس مركز مديريت حوادث وفوريتهاي پزشكي:دكترغلامرضا معصومي

 

 

 

 

 

 

 

 

    

 

 

 

 

بهار 1389

 

 

 

 

 

 

                                                    

 


 

 

بسم الله الرحمن الرحيم

بازنگري و ارتقاء برنامه ثبت ايمني منزل

مقدمه :

براساس راهنماي ملي جامعه ايمن ، حوادث [1]به سه دسته : عمدي ، غير عمدي و حوادث يا بلاياي طبيعي تقسيم بندي مي شوند .

از انواع حوادث غير عمدي مي توان به : سقوط - سوختگي - غرق شدگي- خفگي - مسموميت -  بريدگي - ضربه- برق گرفتگي و گزش جانوران زهري اشاره نمود .

يكي از حوادث غيرعمدي حوادث خانگي يا حوادث در منزل  است .

محيط منزل يك محل حرفه اي و شغلي نيست كه افراد خاصي در آن حضور داشته باشند بلكه اقشار مختلف  از گروههاي سني متفاوت در آن زندگي مي كنند و وجود گروههاي آسيب پذير: سالمندان ، كودكان ، زنان باردار ، معلولين  ، بيماران و ... بر اهميت موضوع مي افزايد.

حوادث در كشورمان دومين علت مرگ پس از بيماريهاي قلبي است و همه ساله تعداد زيادي از مردم دچار آسيب[2] حاصل از حوادث خانگي مي شوند . برخي از اين حوادث همچون سوختگي عوارض جبران ناپذيري را به دنبال دارد .

پيشگيري از حوادث )و در نتيجه پيشگيري از آسيب )به دلايل متعدد داراي اهميت است : كاهش مرگ و مير ، كاهش بار ناشي از حوادث در جمعيت جوان و كاهش خسارت مادي حاصله و اين در حالي است كه روشهاي پيشگيري از آسيب در منزل اغلب آسان است.

 اهداف اختصاصي پيشگيري از آسيب ها در منزل :كاهش وقوع آسيب ، كاهش ميزان مرگ و مير و كاهش ميزان معلوليت ها و آسيب هاي ناشي از حوادث است و هدف كاربردي آن تعيين اولويت هاي حوادث جهت مداخله در جوامع مي باشد . در نهايت با اصلاح محيط و تغيير رفتار مي توان به هدف نهايي ارتقاي ايمني رسيد .

به طور كلي مي توان روشهاي زير را جهت پيشگيري از حوادث خانگي برشمرد :

-         ايمن نمودن محيط منزل شامل : محيط فيزيكي منزل ، وسايل ، محصولات مصرفي .

-         ايجاد رفتار ايمن : با آموزش  و فرهنگ سازي در افراد مختلف جامعه .

-         درسطح كلان : توليد محصولات ايمن  و استاندارد توسط وزارت صنايع و ديگر نهادهاي مرتبط.

به علت وجود حوادث گوناگون ، مداخلات متنوعي براي پيشگيري لازم است . در سنين پائين بيشتر اصلاح و ايمن سازي محيط نقش دارد اما در سنين بالاتر علاوه بر تغيير محيط ، آموزش هم لازم است (مثل آموزش هاي مراقبت از خود در افراد مسن).

از سالها قبل در اداره پيشگيري از حوادث وزارت بهداشت تفكر لزوم تهيه برنامه اي جامع و منسجم در خصوص ايمني منازل (شهري و روستائي) وجود داشته است اما به دلايل متعدد اين امر محقق نشده است . خوشبختانه در سال جاري (1388) اين امكان محقق شد .

 ابتدا برنامه موجود و نتايج آمار سال هاي قبل بازنگري شده و مورد تجزيه و تحليل قرار مي گيرد . در مرحله بعدسعي بر اين است  تا بر اساس نتايج به دست آمده و نيز از استفاده از تجربيات جهاني و ياري افراد صاحب نظر ،  برنامه اي كامل و دستورالعملي جامع و كاربردي در مورد  معيارهاي خانه ايمن براي منازل روستائي و شهري كشورمان  تهيه وتدوين گردد .

سابقه بررسي حوادث خانگي در ايران :

جمع آوري آمارحوادث خانگي به صورت منظم و در غالب يك چك ليست مشخص در وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي (از طريق دانشگاه هاي علوم پزشكي ) از سال 1373 شروع شده است. پيش از آن ، موضوع حوادث خانگي به عنوان برنامه جداگانه اي مطرح نبود و تنها در قالب بخشي از فرم بازديد خانوار در شبكه هاي بهداشتي به آن اشاره شده بود..

از سال 1373 تا 1378 اين برنامه در6 استان به صورت نمونه( پايلوت) انجام شد و سپس از سال 1378 در كل كشوراجرايي شده است و از سال 1384 به صورت نرم افزاري (تحت عنوان برنامه ثبت حوادث بيمارستاني در غالب برنامه جامعه ايمن )اجرا مي شود .

در سال 1378  داده ها ابتدا از 30 دانشگاه جمع آوري گرديد (پوشش 60% از جمعيت) كه در سال 1382 به 40دانشگاه (93 % از جمعيت) رسيد .

تعداد مصدومين حوادث خانگي ثبت شده طي مدت  5 سال (1378 تا 1382)از 80518 نفر به 267497 و ميزان بروز از 198 به 418  درصدهزار نفر رسيد (بيشتر از دو برابر)ولي ميزان مرگ و مير رشد كمي داشته (از 793 به 1518 نفر و به عبارتي از08 /2 به 44/2 در صد هزار نفر)و شدت كشندگي حوادث خانگي از 98/0 به 57/0 درصد تنزل نموده است(فرمول شاخص هاي مذكور در ضميمه الف مي باشد) .

مهمترين عوامل حوادث خانگي در طي سالهاي 1378 تا 1382 به ترتيب: سوختگي ، ضربه، سقوط و مسموميت بوده است و روند بروزحوادث ناشي از تمامي علل طي اين مدت  سير صعودي داشته است . (از سال 1378 لغايت 1381بيشترين عامل حادثه ، سوختگی بوده است اما در سال 1382 عامل ضربه دارای بيشترين ميزان بروز بوده است) .

در مجموع طي اين 5 سال حوادث روستائي از دانشگاه هاي : يزد، گناباد ، بيرجند،اردبيل ، سبزوار بيشتر گزارش شده است اما در مناطق شهري جهرم ، فسا ، زنجان ، چهار محال و بختياري حادثه خيز ترين استان ها بوده اند . قابل توجه اينكه دانشگاه سيستان و بلوچستان ، ايران ، هرمزگان  از نظر مناطق روستائي و زابل ، سيستان و بلوچستان،مركزي ، كهگيلويه و بوير احمد ، گيلان از نظر مناطق شهري ايمن ترين مناطق بوده اند .

به طور كلي ميزان بروز مصدوميت ناشي از حوادث خانگي (در صد هزار نفر)در مناطق روستايي بسيار بيشتر از مناطق شهري بود اما شدت افزايش ميزان بروز حوادث خانگي در مناطق شهري بيشتر از مناطق روستائي بوده است .  

در يك بررسي مقايسه اي بين سال  1378 و 1382 در 12 دانشگاه[3] بيشترين ميزان رعايت ايمني منازل روستائي در سال 78 مربوط به پلكانها و نرده بانها و كمترين آن مربوط به حفاظ و نرده ها بود اما در سال 82 وسايل گرمايي و روشنايي ايمن ترين و وضعيت نگهداري سموم و داروها نا امن ترين موضوعات درمنازل بوده است.همچنين طي اين مدت به جز وضعيت نگهداري سموم و دارو ها ديگر قسمت هاي منازل( به ويژه حفاظ و نرده ها) ايمن تر شده بود .در بين اين 12 دانشگاه، درسال 78 :منازل تحت پوشش دانشگاه شهيدبهشتي و در سال 82 : دانشگاه رفسنجان  در نا امن ترين وضعيت قرار داشته اند .

در سال 1383 ميزان بروز حوادث 306 در صد هزار نفر (كمتر از سال 1382 اما همچنان بيشتر از 1378)و ميزان مرگ 4/1 در صد هزار نفر بوده است . ميزان كشندگي حوادث خانگي 5/0 درصد بود .

در اين سال بيشترين علت حوادث: تماس با جسم تيز و كمترين آنها غرق شدگي بوده است . ديگر علل : سوختگي ، سقوط ، زمين خوردن ، مسموميت ، ضربه ، جسم خارجي .ميزان مرگ 4/1 درصد هزار نفرو علت اوليه آن : سوختگي و كمترين آن مربوط به جسم خارجي بود . معلوليت ها اغلب ناشي از تماس با جسم تيز و كمتر در اثر غرق شدگي بود .

بيشترين ميزان بروز مصدوميت هاي حوادث خانگي مربوط به دانشگاه گناباد و كمترين آن مربوط به دانشگاه ايران بود . 

بر اساس گزارش كشوري ثبت حوادث در سال 1384،كه مربوط به 92 درصد از كل جمعيت كشور است ، 36 % از كل مصدوميت ها (61 % در زنان و 27 % در مردان) (در مرتبه دوم پس از حوادث معابر ترافيكي)در منزل رخ داد.همچنين 82% از حوادث منزل در روستا و 17 % در شهر اتفاق افتاده است (و 1% نامعلوم) .

در گروه زنان غير از حوادث جاده اي و غرق شدگي درصد بروز تمامي انواع ديگر حوادث در منزل بيش از 50 % بوده است يعني 96% از موارد سوختگي ، 94% از موارد خودكشي ، 92 % از مسموميت ها ،86 % از عقرب و مارگزيدگي ، 81 % از برق گرفتگي ها ، 72 % از موارد سقوط ، 68 % از ضربه ها ،64 % از خشونت ها  و 54 % از موارد حمله حيوانات در محيط منزل رخ داد.در گروه مردان  80 درصد از مسموميت ها و خودكشي ها ، 75% از سوختگي ها ، 67% از عقرب و مارگزيدگي ، 43% ازموارد سقوط ، 33% از ضربه ها ، 31% از حمله حيوانات ، 30% از برق گرفتگي ها ، 25 % از غرق شدگي ها  و 14 % از خشونت ها  در محيط منزل بوده است . 

در سال 1385 ،در حوادث مربوط به 96 % از كل جمعيت كشور ، منزل 34 % از حوادث(56 % در زنان و 25 % در مردان) را شامل

 مي شد(همچنان در مرتبه دوم قرار داشت). در اين سال 81% از حوادث منزل در روستا و 17 % در شهر اتفاق افتاده است (و 2% نامعلوم بوده است) .

در اين سال در زنان :97% ازخودكشي ها،92 % ازسوختگي ها ،91 % ازمسموميت ها ،89 % ازمواردعقرب و مار گزيدگي ،78 % از برق گرفتگي ها،67 % از مواردسقوط ،65 % از ضربه ها،61 % از موارد خشونت ،52 % ازحمله حيوانات  و 48 % از موارد غرق شدگي هادرمنزل بوده است . در گروه مردان :87 % از خودكشي ها،80 % از مسموميت ها ،71 % از عقرب ومارگزيدگي ها،69 % از سوختگي ها،41 % از موارد سقوط ، 35 % از برق گرفتگي ها  ،31 % از ضربه ها ، 28 % از حمله حيوانات ، 21 % لز غرق شدگي ها و 12 % از خشونت ها در منزل رخ داده است.

  در سال 1386در حوادث مربوط به 96% از جمعيت كل كشور باز هم مكان منزل در رتبه دوم (پس از معابر ترافيكي) بود به ميزان 34.8 درصد(56 % در زنان و 27 % در مردان). در اين سال 83% از حوادث منزل در روستا و 16 % در شهر اتفاق افتاده است (و 1% نامعلوم بوده است) .

در اين سال در گروه مردان:31% از موارد حمله حيوانات ، 75% از عقرب و مار گزيدگي ها ، 68% از سوختگي ها ، 43 % از غرق شدگي  ها ، 37 % از برق گرفتگي ها  ، 39 % از موارد سقوط ، 31 % از ضربه ها  ، 82 % از مسموميت ها، 12 % از موارد خشونت و 88 % از خودكشي ها در منزل رخ داده است. در گروه زنان: 54% از حمله حيوانات ، 90% از عقرب و مار گزيدگي ها  ، 92% از سوختگي ها ، 61 % از غرق شدگي ها ،69 % از برق گرفتگي ها  ، 62 % از موارد سقوط ، 61 % از ضربه ها ،91 % از مسموميت ها ، 60 % از خشونت و 95% از خودكشي ها در منزل رخ داده است .

در جدول زير تعداد ودرصد هريك از علل حوادث در منزل مشاهده مي شود :

 

 

 

جدول 1  - تعداد كل ودرصد انواع علل ايجاد حادثه در منزل در سال 1386

رديف

نوع حادثه

تعداد

درصد

1

 ضربه

131037

30.0

2

 سقوط

64160

14.7

3

 مسموميت

60176

13.8

4

 سوختگي

49865

11.4

5

 خودكشي

48338

11

6

 ساير موارد

41471

9.4

7

 عقرب و مار گزيدگي

21648

5.0

8

 خشونت

11949

2.7

9

 حمله حيوانات

5116

1.2

10

 برق گرفتگي

2582

0.6

11

 غرق شدگي

803

0.2

 

جمع كل

437145

100.0

 

همانطور كه مشاهده مي شود شايع ترين علل حادثه در منزل در سال 1386به ترتيب : ضربه ، سقوط و مسموميت بوده است . در جدول ذيل درصد فوق الذكر به تفكيك جنس محاسبه شده است :

 

جدول 2  - درصد انواع علل ايجاد حادثه در منزل بر حسب گروه هاي جنسيتي در سال 1386

نوع  حادثه

              

گروه 

جمعيتي

حمله حيوانات

عقرب       و مار گزيدگي

سوختگي

غرق شدگي

برق گرفتگي

سقوط

ضربه

مسموميت

خشونت

خودكشي

ساير موارد

جمع

مردان

1.1

3.7

11.3

0.2

0.7

15.2

32.7

12.5

3.3

9.1

10.2

100

زنان

1.3

6.7

11.5

0.1

0.5

14

26.8

15.4

2

13.3

8.4

100

كل افراد

2/1

0/5

4/11

2/0

6/0

7/14

0/30

8/13

7/2

11

4/9

100 (55% مردان45% زنان)

     
     

همانطور كه مشاهده مي شوددر زيرگروه هاي جنسي نيز همان سه علت (ضربه ، سقوط و مسموميت) شايع تر بوده اند .هرچند در زير گروه زنان پس از ضربه ، مسموميت در اولويت دوم است و پس از آن سقوط قرار دارد .

از آنجا كه در هر كدام از استان هاي كشور علل شايع در ايجاد حادثه متفاوت است در جدول زير تعداد علل مختلف مسبب حادثه در منزل محاسبه شده است :

 

جدول 3  - تعداد انواع علل ايجاد حادثه در دانشگاه ها در سال 1386

رديف

نوع                            حادثه

دانشگاه   

حمله حيوانات

عقرب       و مار گزيدگي

سوختگي

غرق شدگي

برق گرفتگي

سقوط

ضربه

مسموميت

خشونت

خودكشي

ساير موارد

مجموع،تعداد

(درصد)

1

اراک

130

51

357

5

23

400

1352

327

106

115

361

3227

(0.7)

 

2

اردبیل

207

91

558

2

12

402

474

540

49

1110

362

3807

(0.9)

 

3

ارومیه

287

365

2917

11

94

3803

8302

4168

1194

2275

1640

25056

(5.7)

 

4

اصفهان

627

211

1810

10

124

5778

14968

2624

725

2592

2710

32179

(7.4)

 

5

اهواز

510

11840

3130

15

375

1542

4901

3719

1027

2607

1962

31628

(7.2)

 

6

ایران

641

32

641

17

129

2555

7626

2214

688

3258

2455

20256

(4.6)

 

7

ایلام

27

180

127

2

8

74

196

302

68

827

105

1916

(0.4)

 

8

بابل

10

1

47

0

9

124

631

68

32

51

67

1040

(0.2)

 

9

بندرعباس

16

795

69

6

41

68

223

463

45

89

58

1873

(0.4)

 

10

بیرجند

40

369

411

0

15

938

1126

616

78

169

222

3984

(0.9)

 

11

بوشهر

15

227

465

3

46

406

820

329

130

599

427

3467

(0.8)

 

12

تبریز

297

657

2105

13

77

5218

6637

3786

584

1213

2066

22653

(5.2)

 

13

تهران

4

6

165

1

16

338

996

11344

175

8224

708

21977

(5.0)

 

14

جهرم

6

10

3

0

3

155

148

39

17

109

8

498

(0.1)

 

15

خراسان شمالی

29

88

530

2

21

1167

565

552

309

565

832

4660

(1.1)

 

16

خرم آباد

10

75

1051

10

28

339

2293

984

252

1397

88

6527

(1.5)

 

17

رشت

17

29

282

3

21

1042

1789

932

145

896

712

5868

(1.3)

 

18

رفسنجان

14

31

173

2

10

267

1768

195

70

151

365

3046

(0.7)

 

19

زابل

12

213

64

3

7

59

65

185

14

17

75

714

(0.2)

 

20

زاهدان

73

866

690

15

169

1067

2020

2515

167

135

1057

8774

(2.0)

 

21

زنجان

29

67

286

2

15

623

2600

524

110

201

748

5205

(1.2)

 

22

ساری

95

29

2022

1

78

2242

3240

2058

372

1717

754

12608

(2.9)

 

23

سبزوار

26

10

158

3

3

77

305

45

226

9

2955

3817

(0.9)

 

24

سمنان

5

6

124

1

3

390

394

154

27

105

124

1333

(0.3)

 

25

شاهرود

8

47

80

0

16

248

272

427

48

424

304

1874

(0.4)

 

26

شهرکرد

5

71

303

5

9

384

331

370

43

28

51

1600

(0.4)

 

27

شهید بهشتی

29

53

4408

4

39

4093

9390

1152

311

522

2002

22003

(5.0)

 

28

شیراز

544

1465

6500

39

221

4510

8085

2776

1453

4263

2141

31997

(7.3)

 

29

فسا

12

216

222

0

11

158

263

488

56

235

43

1704

(0.4)

 

30

قزوین

29

30

632

0

35

790

2597

721

166

822

1124

6946

(1.6)

 

31

قم

2

1

4

0

6

137

252

126

36

24

29

617

(0.1)

 

32

کاشان

0

12

40

0

4

1924

1108

14

63

36

133

3334

(0.8)

 

33

کردستان

2

34

244

0

20

1170

595

858

64

216

26

3229

(0.7)

 

34

کرمان

261

1082

3111

604

636

2483

8929

2735

684

2187

7514

30226

(6.9)

 

35

کرمانشاه

246

1057

6142

6

50

4078

2957

3091

542

4810

561

23540

(5.4)

 

36

گرگان

41

27

571

7

21

560

1084

489

116

1109

170

4195

(1.0)

 

37

گناباد

9

27

111

0

9

731

417

137

26

3

39

1509

(0.3)

 

38

مشهد

483

644

7217

7

114

12313

26188

5604

1416

3386

5522

62894

(14.4)

 

39

همدان

216

29

1028

1

21

673

2192

908

118

1430

453

7069

(1.6)

 

40

یاسوج

55

518

285

1

21

351

495

738

121

274

252

3111

(0.7)

 

41

یزد

47

86

782

2

22

483

2443

859

76

138

246

5184

(1.2)

 

42

مجموع ،تعدا د

5116

21648

49865

803

2582

64160

131037

60176

11949

48338

41471

437145

 

43

مجموع ،درصد

1.2

5.0

11.4

0.2

0.6

14.7

30.0

13.8

2.7

11.1

9.5

100.0

 

 

ديده مي شود كه شايع ترين منطقه از نظر تعداد ( و درصد حوادث) در كل كشور به ترتيب : دانشگاه هاي مشهد ، اصفهان ، شيراز و اهواز بوده است . (البته اين اعداد فقط نشان دهنده تعداد حوادث است و نه ميزان بروز آن ، چرا كه مخرج كسر يعني جمعيت تحت پوشش برنامه ثبت حوادث محاسبه نشده است) .

در سال 1387 نيز - مشابه سال هاي قبل- 34% از حوادث در منزل اتفاق افتاده است .

برنامه ثبت ايمنی منازل :

در سال 1384 دستورالعمل تكميل چك ليست ايمني منازل  روستائي به همراه فرمهاي مربوطه و دستورالعمل تكميل آنها در اداره پيشگيري از حوادث(مركز مديريت بيماريها) تهيه شد ( ضميمه ب ) .

 

 

 

 

بهورز مستقر در خانه های بهداشت تمامی قسمت های منازل روستايی (شامل آشپزخانه ، اطاق ، راه پله ونردبان ، حياط ، بالکن ، پارکينگ ، پشت بام و حمام ) را بازرسی نموده ، نتايج را امتياز داده و رتبه بندی کرده ودر نهايت بر اساس آنها، رتبه ايمنی منزل  را محاسبه می نمايد .

نتايج حاصل از رتبه بندی در پايان هرسال به ترتيب به مرکز بهداشتی درمانی روستايی ،مرکز بهداشت شهرستان ومرکز بهداشت استان مورد نظر ارسال شده و توسط معاونت بهداشتی دانشگاه های علوم پزشکی به اداره پيشگيری از سوانح و حوادث مرکز مديريت حوادث و فوريت های پزشکی فرستاده می شود.       

   نتايج برنامه ثبت ايمنی منازل روستائي در سال 1386 :

اولين باردر سال87- 1386در اداره پيشگيری ازحوادث وارتقاء ايمنی (مركز مديريت حوادث و فوريتهاي پزشكي ، وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشكي ) نسبت به اجراي برنامه ثبت ايمنی منازل روستائي اقدام شد و چك ليست موجود به دانشگاه ها ارسال گرديد  و سپس داده های جمع آوري شده از دانشگاه هامورد جمع بندي و  تجزيه و تحليل قرار گرفت .

در اين برنامه وضعيت ايمني  4,065,447 منزل روستايی در37 دانشگاه (از كل 41 دانشگاه)از سراسر کشور مورد بررسی قرار گرفته است. اين تعداد منزل متعلق به 4,227,050  خانوار می باشد که24% از کل خانوارهای کشور( 84% از خانوارهاي روستائي) را شامل می شود (علت کمتر بودن تعداد منازل نسبت به تعداد خانوارها اين است که در برخی از منازل بيش ازيک خانوار زندگی می کنند).

لازم به ذكر است آمار سه دانشگاه بندرعباس ،خراسان شمالی وکاشان به دست ما نرسيد . هم چنين آمار ارسالي از دانشگاه رفسنجان بر اساس چك ليست مربوطه نبوده و حذف شد .

آمار برخي شهرستانهاي تحت پوشش دانشگاه ها نيز ارسال نشد:

اراک:محلات  ،  مازندران:قائم شهر(0 گزارش شده است) ، شهيدبهشتی:شرق و شمال ، يزد:شهر يزد

در آمار ارسالي از دانشگاه ياسوج به دليل اينکه در بعضی خانوارها چندين خانواده زندگی می کنند و يا  بعضی خانوارها دو يا بيشتر حمام و راه پله و .... دارند آيتم ها با هم همخوانی نداشتند  اما حذف نشد .

نتايج حاصل از اين برنامه به شرح ذيل مي باشد:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-ايمنی در آشپزخانه منازل

در دانشگاه جهرم وضعيت ضعيف ،مختصری بيش از وضعيت متوسط گزارش شده است وغير از دانشگاه سبزوار که وضعيت متوسط ، مختصری بيش از وضعيت مطلوب بوده ، درمنازل تحت پوشش ساير دانشگاه ها وضعيت مطلوب بيشتر گزارش شده است(نمودار شماره 1).

  نمودار 1- نموداروضعيت ايمنی در آشپزخانه منازل تحت پوشش دانشگاه های علوم پزشکی کشور بر حسب تعداد خانوارودانشگاه

 

 

 

 

 

2- ايمنی دراطاق منازل

وضعيت ايمنی در اطاق منازل تحت پوشش دانشگاه ها در اغلب موارد مطلوب بوده است مگردر دانشگاه سبزوار که وضعيت متوسط بيش از وضعيت مطلوب گزارش شده است(همانند ايمنی آشپزخانه ها).پس از وضعيت مطلوب ،به ترتيب وضعيت متوسط و ضعيف قرار داشت به جز در دانشگاه جهرم که وضعيت ضعيف بيش از وضعيت متوسط گزارش شده است(نمودار شماره 2).

نمودار  2- نموداروضعيت ايمنی دراطاق منازل تحت پوشش دانشگاه های علوم پزشکی کشور بر حسب تعداد خانوارودانشگاه

 

 

 

3- ايمنی در راه پله ونردبان منازل

وضعيت ايمنی در راه پله ونردبان منازل ، نسبت به ساير مکان های منازل نامناسب تر بوده است زيرا در شش دانشگاه زاهدان، زابل،ياسوج،کرمان،جهرم واهواز وضعيت ضعيف (پس از وضعيت مطلوب)قرار داشته و بيش از وضعيت متوسط بوده است.

هم چنين در دو دانشگاه مشهد و سبزوار وضعيت متوسط ، بيشترين وضعيت گزارش شده است و در مشهد پس از آن ، وضعيت ضعيف بوده و در سبزوار پس از آن، وضعيت مطلوب بيشترين فراوانی را داشته است .در دانشگاه لرستان (پس از وضعيت مطلوب)وضعيت متوسط و ضعيف به يک ميزان گزارش شده است(نمودار شماره 3). 

 نمودار  3- نموداروضعيت ايمنی در راه پله ونردبان منازل تحت پوشش دانشگاه های علوم پزشکی کشور بر حسب تعداد خانوارودانشگاه

 

 

4- ايمنی درحياط،بالکن،پارکينگ،پشت بام منازل 

وضعيت ايمنی درحياط،بالکن،پارکينگ،پشت بام اغلب منازل تحت پوشش دانشگاه ها مطلوب بوده است مگر دانشگاه سبزوار که وضعيت متوسط بيش از مطلوب گزارش شده است .در تمام نقاط کشور وضعيت ضعيف کمترين وضعيت گزارش شده بوده است مگر در دانشگاه ياسوج که اين وضعيت با وضعيت متوسط برابر می باشد(نمودار شماره 4).

نمودار 4- نموداروضعيت ايمنی در حياط،بالکن،پارکينگ و پشت بام منازل  تحت پوشش دانشگاه های علوم پزشکی کشور بر حسب تعداد خانوارودانشگاه

 

 

 

5- ايمنی در حمام منازل :  

غير از دانشگاه زاهدان که وضعيت ضعيف بيش از دو وضعيت ديگر گزارش شده می باشد در ساير مناطق بيشترين حالت ،وضعيت مطلوب می باشد . در دو دانشگاه ياسوج و سبزوار (پس از وضعيت مطلوب)وضعيت ضعيف گزارش شده است و در جهرم وضعيت متوسط و ضعيف به يک مقدار گزارش شده است اما در ساير نقاط به ترتيب ، پس از وضعيت مطلوب ،وضعيت متوسط و ضعيف قرار داشته است (نمودار شماره 5).

 نمودار 5 - نموداروضعيت ايمنی در حمام منازل  تحت پوشش دانشگاه های علوم پزشکی کشور بر حسب تعداد خانوارودانشگاه

 

 

ايمنی كلي منزل

وضعيت ايمنی در منزل ، در اغلب مناطق تحت پوشش دانشگاه های علوم پزشکی کشوراز وضعيت مطلوبی برخوردار بوده است .پس از آن به ترتيب وضعيت متوسط و ضعيف قرار داشت.

تنها در دو استان اردبيل و سبزوار وضعيت متوسط بيشتر گزارش شده است ، اما در اين دو استان هم وضعيت ضعيف کمترين تعداد بوده است. همچنين درمنازل تحت پوشش دانشگاه جهرم ومازندران،پس ازوضعيت مطلوب ، وضعيت ضعيف بيش از وضعيت متوسط بوده است.(نمودار شماره 6).

     نمودار 6 - نموداروضعيت ايمنی در منازل  تحت پوشش دانشگاه های علوم پزشکی کشور بر حسب تعداد خانوارودانشگاه

 

نتيجه گيري :

به طور كلي مي توان گفت (بر اساس چك ليست موجود) وضعيت ايمنی كلي منزل و نيز قسمت های مختلف آن در اغلب مناطق روستايي تحت پوشش دانشگاه های علوم پزشکی کشور از وضعيت مطلوبی برخوردار بوده است . پس از آن به ترتيب وضعيت متوسط و ضعيف قرار داشت.

 وضعيت ايمنی در آشپزخانه ، اطاق و حياط،بالکن،پارکينگ،پشت بام در منازل روستايي تحت پوشش دانشگاه ها در اغلب موارد مطلوب بوده است مگردر دانشگاه سبزوار که وضعيت متوسط بيش از وضعيت مطلوب گزارش شده است .

 وضعيت ايمنی در حمام منازل غير از دانشگاه زاهدان که وضعيت ضعيف بيش از دو وضعيت ديگر گزارش شده می باشد در ساير مناطق بيشترين حالت ، وضعيت مطلوب می باشد .

وضعيت ايمنی در راه پله ونردبان منازل ، نسبت به ساير مکان های منازل نامناسب تر بوده است زيرا در شش دانشگاه زاهدان،زابل،ياسوج،کرمان، جهرم واهواز وضعيت ضعيف (پس از وضعيت مطلوب)قرار داشته و بيش از وضعيت متوسط بوده است . هم چنين در دو دانشگاه مشهد و سبزوار وضعيت متوسط ، بيشترين وضعيت گزارش شده است .

جمع بندي و تجزيه و تحليل وضعيت موجود :

آخرين آمار موجود(در هنگام شروع تهيه اين گزارش) مربوط به سال87 -1386 مي باشد و چون پس از آن مداخله اي صورت نگرفته  است پس مي توان گفت نتايج موجود قابل توجه مي باشد .  

 مقايسه گزارش كشوري ثبت حوادث و گزارش كشوري برنامه ثبت ايمني منزل در سال  1386 در دانشگاه ها :

نتيجه برنامه ثبت حوادث در سال 1386نشان داد كه 34.8 درصد از حوادث  در منزل رخ داده است  و اين حوادث بيشتر در روستا رخ داده است( 83% در روستا در مقابل 16 % در شهر و 1% نامعلوم ) . وحال آنكه برنامه ثبت وضعيت ايمني منازل روستائي حاكي از مطلوب بودن ايمني كلي منزل و نيز قسمت های مختلف آن دراغلب مناطق روستايي تحت پوشش دانشگاه های علوم پزشکی کشور بوده است . تنها در دو استان اردبيل و سبزوار وضعيت متوسط بيشتر گزارش شده است ، اما در اين دو استان هم وضعيت ضعيف کمترين تعداد بوده است. همچنين درمنازل تحت پوشش دانشگاه جهرم ومازندران،پس ازوضعيت مطلوب ، وضعيت ضعيف بيش از وضعيت متوسط بوده است .

در قسمت هاي مختلف منز ل هم به جز چند دانشگاه (جهرم ، سبزوار،ياسوج ، زاهدان ) وضعيت به همين گونه (مطلوب )گزارش شده است . البته در مورد وضعيت ايمنی در راه پله ونردبان منازل نتايج نامطلوب بيشتر بوده است چرا كه در شش دانشگاه زاهدان، زابل،ياسوج،کرمان،جهرم واهواز وضعيت ضعيف (پس از وضعيت مطلوب)قرار داشته و بيش از وضعيت متوسط بوده است.هم چنين در دو دانشگاه مشهد و سبزوار وضعيت متوسط ، بيشترين وضعيت گزارش شده است و در مشهد پس از آن ، وضعيت ضعيف بوده و در سبزوار پس از آن، وضعيت مطلوب بيشترين فراوانی را داشته است .در دانشگاه لرستان (پس از وضعيت مطلوب)وضعيت متوسط و ضعيف به يک ميزان گزارش شده است .

حال اين سوال مطرح است كه :علت اين عدم هم خواني چيست؟ به عبارت ديگر چرا وضعيت ايمني مطلوب گزارش شده است اما تعداد حوادث خانگي بالا است؟ جهت روشن شدن پاسخ اين سوال سري سوالات زير مطرح مي شود:

1 - آيا تعداد حوادث گزارش شده واقعي نيست؟يعني تعداد واقعي حوادث در منزل كمتر از تعداد گزارش شده است؟اگر اين طور است ، چرا ودر كجاي برنامه ثبت حوادث اشكال وجود دارد؟

2 - آيا وضعيت ايمني منزل صحيح گزارش نشده است؟يعني وضعيت ايمني منزل در واقع مطلوب نيست اما مطلوب گزارش شده است ؟يا برنامه ثبت ايمني منزل اشكال دارد؟ كجاي برنامه؟چك ليست يا اجراي آن؟

3 – جهت رفع اين مشكل چه مي توان كرد؟

نظرسنجي از كارشناسان در دانشگاه ها :

 در راستاي تهيه اين گزارش به منظور ارزيابي اوليه و نيز جهت جلب مشاركت واحدهاي محيطي تردر برنامه ثبت ايمني منازل ، طي كارگاهي كه در مهرماه سال 1388 (به دليل ديگري) از طرف اداره پيشگيري از حوادث و با شركت كارشناسان حوادث در دانشگاه ها تشكيل شده بود ،ازكارشناسان شركت كننده در كارگاه خواسته شد تا فرم نظر سنجي در مورد ايمني منزل را پر نمايند(ضميمه ج).

جمع بندي نظرات اخذ شده نشان دادكه:

71% از شركت كنندگان فرم نظر سنجي را پر نمودند .

در پاسخ به اين سوال كه"به نظر شما انجام اين برنامه تا چه حد ضروري است؟"اكثريت كارشناسان(   44.5%)معتقد بودند كه : ضرورت زيادي دارد و26% اظهار كردند : در حد متوسط ضروري است.اما 18.5% اعتقاد داشتند كه ضروري نيست ودر نظر7%  ضرورت كمي داشت  (4% : از برنامه اطلاعي نداشتند) .

در پاسخ به سوال" تقريبا تا چه ميزان چك ليست موجود بيانگر وضعيت ايمني در منازل روستايي است؟" اكثرا (26%) اظهار كرده اند كه : درحد كم و يا متوسط( 22%) . هر چند 18.5% :در حد خوب و 15% : زياد پاسخ داده اند اما  15%گفته اند كه : اصلا نمي توان اطمينان نمود . هم چنين هيچ كس به گزينه بسيار زياد پاسخ  مثبت نداد ( 4% از افراد از برنامه اطلاعي نداشتند) .

از شركت كنندگان سوال شد:"تا چه حد مي توان به  اطلاعاتي  كه تا كنون بر اساس چك ليست موجود  جمع آوري شده است اطمينان نمود؟"41% پاسخ دادند:در حد متوسط و 22% :درحد كم . اما 15 % : در حد زياد و7% :  در حد خوب گفته اند . جالب توجه اينكه 11% اظهار داشتند كه : اصلا نمي توان اطمينان نمود . باز هم درگزينه بسيار زياد پاسخ 0% بود و 4% از افراد از برنامه اطلاعي نداشتند .

اين نظر سنجي نشان مي دهد كه كارشناسان دخيل در اين برنامه نسبت به ضرورت اجراي آن اذعان دارند اما در مورد روش اجراي آن _ بر اساس چك ليست موجود _ اكثرا آنرا مفيد نمي دانند .

پيشنهادات و راهكارهاي ارتقاء(كيفي و كمي)برنامه موجود:

بر اساس نتايج فوق الذكر (مقايسه بين گزارش كشوري ثبت حوادث و گزارش كشوري برنامه ثبت ايمني منزل ونيز نظرسنجي از كارشناسان ثبت حوادث در دانشگاه ها) به نظر مي رسد برنامه موجود در ثبت ايمني منازل نياز به بازنگري دارد .

اين بازنگري به دو معنا است :تغيير و اصلاح برنامه موجود( ارتقاء)    يا    تدوين برنامه اي ديگر.

به عنوان مثال چك ليست فعلي اين اشكالات را دارد :

-         در قسمت معيارهاي آشپزخانه ايمن :تعريف مجزا چيست؟وآيا بهورز مي تواند سلامت اجاق گاز و آبگرمكن را تعيين كند؟بر اساس چه معيارهايي ؟

-         در اطاق و حمام: آيا بهورز مي تواند ايمني وسيله گرمايي را تعيين كند؟بر اساس چه معيارهايي ؟

-         نور كافي در راه پله ، نردبان و حياط،بالکن،پارکينگ،پشت بام به چه معني است ؟

-         هم چنين ديگر محل هاي حادثه خيز در منزل (مثل باغ و باغچه  -  انبار- اسطبل) در اين چك ليست وجود ندارد .

از آنجا كه اين چك ليست براي بررسي ايمني منازل روستايي تهيه شده است براي اينكه در شهر ها هم اجرا بشود ممكن است لازم باشد تغييراتي در آن داده شود .

ازمشكلات ديگر نبود ضمانت اجرائي آن است  چرا كه فرم ثبت ايمني منزل جزء فرم هاي روتين ادغام يافته در نظام شبكه كشورنمي باشد و لذا اين افزايش حجم كار بهورز از ضمانت اجرائي لازم برخوردار نيست .

در نهايت اينكه وزارت بهداشت به تنهائي فقط بعضي از راهبردهاي پيشگيري از سوانح و حوادث را مي تواند انجام دهد و همكاري سازمان هاي مختلفي همچون شهرداري هاو مراكز شهر سازي ، مديران خدمات شهري ، كارخانجات سازنده وسايل منزل ، مهندسين ، طراحان ، رسانه هاي گروهي، مسئولين سياسي اجتماعي ، مراكز تحقيق دانشگاهي و ... ضروري است .  

و نيز مي دانيم همچون بسياري از ابعاد ديگر سلامتي ، موثرترين كار آموزش _  و به دنبال آن تغيير نگرش مردم _ است تا فرهنگ ايمن در آنان ارتقاء يابد.             

از آنجا كه نتايج فوق الذكردر منازل (شهري و روستائي ) تحت پوشش هر دانشگاه با دانشگاه ديگر متفاوت مي باشد لذا نتيجه ثبت حوادث و نيز وضعيت ايمني منزل (در سال 1386 ) به تفكيك دانشگاه ها تهيه نموديم (ضميمه شماره 1 تا 41 ) . هدف از اين كار بررسي وضعيت خاص هر دانشگاه است تا بتوان مداخله لازم را انجام داد .

منابع:

1 - وزارت بهداشت ،درمان و آموزش پزشكي . مترجمين: مغيثي عليرضا ، آ‍ژنگ نسرين  ، افسري معصومه . راهنماي ملي جامعه ايمن . اول . تهران :  انديشمند . 1386 .

2- وزارت بهداشت ،درمان و آموزش پزشكي  . قانعي حسين ، مغيثي عليرضا ، افسري معصومه . گزارش طرح كشوري بررسي حوادث خانگي طي سالهاي 1382-1378 .تهران : مركز مديريت بيماريها،اداره پيشگيري از حوادث . 1384 .

3- وزارت بهداشت ،درمان و آموزش پزشكي  . مغيثي عليرضا ، افسري معصومه . گزارش كشوري برنامه ثبت حوادث خانگي 1383 . تهران : 1384.

4- وزارت بهداشت ،درمان و آموزش پزشكي  . دلاوري عليرضا ، زارع محمد ، افسري معصومه . بررسي اپيدميولو‍يك حوادث خانگي در ايران طي سالهاي 1380-1378 . تهران : مركز مديريت بيماريها .

5- وزارت بهداشت ،درمان و آموزش پزشكي  . مغيثي عليرضا ، افسري معصومه . تاثير برنامه هاي پيشگيري از حوادث خانگي در ارتقاء ايمني منازل روستائي طي سالهاي 1378 تا 1382 . تهران : مركز مديريت بيماريها ، اداره پيشگيري از حوادث .

6- وزارت بهداشت ،درمان و آموزش پزشكي  . طرح كشوري پيشگيري از سوانح و حوادث خانگي . تهران : مركز مديريت بيماريها ، اداره پيشگيري از حوادث . بهار 1381 .

7- وزارت بهداشت ،درمان و آموزش پزشكي  . برنامه كشوري پيشگيري از حوادث سال 82 . تهران : معاونت سلامت ، مركز مديريت بيماريها .

8- وزارت بهداشت ،درمان و آموزش پزشكي  . مغيثي عليرضا ، افسري معصومه ، گويا محمد مهدي  . گزارش كشوري ثبت حوادث 1384 . تهران : مركز مديريت بيماريها ، اداره پيشگيري از حوادث.

9- وزارت بهداشت ،درمان و آموزش پزشكي  . مغيثي عليرضا ، افسري معصومه ، گويا محمد مهدي . گزارش كشوري ثبت حوادث1385 . تهران : مركز مديريت بيماريها،اداره پيشگيري از حوادث .

10- وزارت بهداشت ،درمان و آموزش پزشكي  . قديري افشار مريم ، حدادي مشيانه . گزارش كشوري ثبت حوادث1386  . تهران : مركز مديريت حوادث و فوريتهاي پزشكي ، اداره پيشگيري از حوادث،.

11- وزارت بهداشت ،درمان و آموزش پزشكي . خورشاهي آذر ، افسري معصومه ، مغيثي عليرضا . چك ليست ايمني منزل به انضمام فرمهاي ثبت ايمني منزل و دستورالعملها . تهران : مركز مديريت بيماريها ، اداره پيشگيري از حوادث . 1384  .

12- وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشكي  . ابوالقاسمي ريحانه ، قديري افشار مريم ، حدادي مشيانه . گزارش كشوري برنامه ثبت ايمني منازل روستائي تحت پوشش دانشگاه هاي علوم پزشكي كشور87-1386 . تهران :مركز مديريت حوادث و

فوريتهاي پزشكي ، اداره پيشگيري از حوادث و ارتقاء ايمني  . 1388 .

13 - Mohammadi R, Ekman R, Svanström L, Gooya MM.  Rationales for home safety promotion in the Iranian primary healthcare system: results from a pilot study. public health . January 2006 .  Volume 120 . Issue 1. Pages : 58-64 .



  -[1] تعريف حادثه (يا سانحه) در WHO : واقعه يا رويداد برنامه ريزي نشده كه مي تواند منجر به ايجاد آسيب شود و پيشرفت يك فعاليت يا كار را مختل سازد.

[2]  - تعريف آسيب (يا صدمه)در WHO : نتيجه ناخوشايند حاصل از حادثه مي باشد.

[3] - گلستان ، فارس ، همدان ، بوشهر، فسا ، زنجان ، شاهرود ، قزوين ، كرمانشاه ، شهيد بهشتي ، رفسنجان ، اردبيل

IMAGE
شهادت مظلومانه و ناجوانمردانه تعدادی از هموطنان و نیروهای مسلح کشور را در حادثه تروریستی اهواز تسلیت عرض می نماییم.
یکشنبه, 01 مهر 1397
      إنا لله وإنا إليه راجعون پرسنل مرکز بهداشت ثامن، ضمن محکومیت حادثه تروریستی اهواز؛ شهادت مظلومانه و ناجوانمردانه تعدادی از هموطنان عزیز و نیروهای مسلح کشور را خدمت شما و خانواده ایشان تسلیت عرض میکند و از خداوند متعال برای بازماندگان این حادثه تلخ صبر جزیل و برای... ادامه مطلب...
IMAGE
آغاز هفته دفاع مقدس بر ملت پیروز ایران گرامی باد
شنبه, 31 شهریور 1397
  شهريور سالروز شروع جنگ تحميلي از سوي رژيم بعث عراق عليه جمهوري اسلامي ايران، به عنوان آغاز هفته دفاع مقدس نامگذاري شده است. دوران هشت سال دفاع مشروع امت سلحشور ايران در حفظ و اعتلاي نظام مقدس اسلامي و حراست از مرزهاي عزّت و شرف اين مرز و بوم، به مثابه يكي از حساس‏ترين و... ادامه مطلب...
IMAGE
السلام علیک یا أباعبدالله
چهارشنبه, 28 شهریور 1397
    السلام علیک یا أباعبدالله وعلی الارواح التی حلت بفنائک علیکم منی جمیعا سلام الله أبدا مابقیت وبقی اللیل والنهار ولاجعله الله آخر العهد منی لزیارتکم السلام علی الحسین وعلى علی بن الحسین وعلى أولاد الحسین وعلى أصحاب الحسین   امام حسین علیه السلام ثابت کرد که پیروزی به... ادامه مطلب...
IMAGE
نهمین روز محرّم الحرام، تاسوعای حسینی روز یقین و وفاداری، بر شیعیان جهان تسلیت باد . . .
سه شنبه, 27 شهریور 1397
  در کلاس عاشقی عباس غوغا می کند در دل هر عاشقی عباس مأوا می کند هر کسی خواهد رود در مکتب عشق حسین ثبت نامش را فقط عباس امضاء می کند   ادامه مطلب...
IMAGE
فراخوان بیست و یکمین جشنواره بین المللی قصه گویی
چهارشنبه, 21 شهریور 1397
فراخوان بیست و یکمین جشنواره بین المللی قصه گویی       هر آدمی قصه‌ای دارد از شادی‌ها و غم‌ها، سختی‌ها و آسانی‌ها، خاطره‌ها، لحظه‌های ماندگار کودکی، تلخی‌ها و شیرینی‌ها، قصه‌هایی که هر کدام درسی است برای زندگی. همه ما در زندگی روزانه خود بارها از این کتاب پرخاطره... ادامه مطلب...
IMAGE
اشنایی بیشتر با واحد مشارکت مردمی مرکزبهداشت ثامن
یکشنبه, 09 خرداد 1395
برنامه جلب مشاركت(برنامه داوطلبان سلامت ) سلامتي محور توسعه است و مسائل و مشكلات بهداشتي همان مشكلات توسعه است كه نمي توان آن را فقط در بخش سلامت حل نمود بنابراين جلب مشاركت تك تك افراد جامعه و بخشهاي توسعه ، براي حل مشكلات بهداشتي در رسيدن به سطح قابل قبول « سلامت براي همه »... ادامه مطلب...
IMAGE
با 8 گام و در کوتاه ترین زمان، سایز شکم را کاهش دهید
سه شنبه, 26 تیر 1397
  یکی از اصلی ترین مجرمان بزرگ شدن سایز شکم، سیستم گوارشی آهسته، مشکلات هضم و در نهایت ابتلا به نفخ است و این اتفاق بیشتر در زنان بالای 40 سال می افتد. به گزارش آوای سلامت به نقل ازpreventionبا این حال نتایج تحقیقات شگفت انگیز است و نشان می دهد که شما می توانید با بهبود فرایند هضم و... ادامه مطلب...
IMAGE
اهمیت مراقبتهای پیش بارداری
سه شنبه, 26 تیر 1397
بررسی موارد خطر به افزايش بهبود سلامتی فرد و دخالت‌های لازم در اين دوره صورت می‌گیرد. برای افزايش اطلاعات و تغييرات رفتاری خانم‌ها و آقايان در سنين باروری مشاوره قبل از بارداری ضرو است و موجب می‌گردد كه فرد حاملگی خود را با شرايط بهتری آغاز نمايد و خطراتی را كه موجب عوارض... ادامه مطلب...
IMAGE
غذاهایی که بهتر از داروها، با افسردگی مقابله می کنند
پنج شنبه, 21 تیر 1397
    اگرچه افسردگی یکی از اختلالات روانی و البته بسیار شایع در تمام جوامع است، اما متخصصان تغذیه اعتقاد دارند که با رعایت برخی رژیم های غذایی خاص، بسیار موثرتر از داروهای ضد افسردگی می توان جلوی بروز علائم این اختلال را گرفت یا شدت آنها را کاهش داد. به گزارش آوای سلامت به نقل... ادامه مطلب...
IMAGE
7 غذای گیاهی که خون تان را تصفیه می کنند!
دوشنبه, 21 خرداد 1397
    خون مسئول حمل و نقل عناصر به سلول های بدن شما است و وظايف از جمله حمل مواد زائد حاصله از متابوليسم سلولى به دستگاه ‌هاى دفع، انتقال ترکيبات و مواد مترشحه از غدد داخلى به بافت ‌هاى مربوطه، پخش حرارت به تمامى نقاط بدن، به ‌طورى که گرماى بدن هميشه ثابت بماند و کمک به ايجاد... ادامه مطلب...
IMAGE
بهترین نوشیدنی ها برای کاهش سرعت پیری
شنبه, 19 خرداد 1397
    مصرف آب میوه های تازه بهترین گام برای تامین ویتامین ها، آنتی اکسیدان ها و مواد معدنی مورد نیاز بدن است ضمن این که اثرات قابل توجه ضد پیری نیز دارد. به گزارش آوای سلامت به نقل ازsteptohealthبرای جلوگیری از روند پیری هیچ گام قطعی وجود ندارد ولی نوشیدن 6 نوع آب میوه یا سبزی به شما... ادامه مطلب...
امروز: 30
ديروز:11
اين هفته: 64
هفته‌ي گذشته: 756
اين ماه: 1692
ماه گذشته: 2053
افراد آنلاين:1
اعضا ی آنلاین : 0
مهمان آنلاین : 1